‘Deze plek heeft onze levens gevormd’

Digitaal bladeren

‘Deze plek heeft onze levens gevormd’
Auteur:

‘Deze plek heeft onze levens gevormd’

Oud-krakers Gertjan van Beijnum en Manuel Cooymans over ‘de Paap’ en de voormalige Rijks HBS

Op 14 april vieren ze feest in de Paap, het voormalige ziekenhuis Sint-Johannes de Deo aan het Nachtegaalslaantje. Die dag valt samen met het moment waarop 40 jaar geleden de Bossche ‘Kraaklente’ uitbrak. Op 17 april 1978 kraakten zo’n 100 studenten van de Kunst- en Sociale academie het zo goed als leegstaande pand. Zo bevrijdden ze zich naar eigen zeggen uit de ‘klauwen van huisjesmelkers en pandjesbazen’. Enkele maanden later volgde de kraak van de nabijgelegen Rijks HBS. Frans van Gaal in gesprek met twee bewoners van het eerste uur, Gertjan van Beijnum en Manuel Cooymans.

Tekst: Frans van Gaal | fotografie: Olaf Smit

Gertjan van Beijnum (62) is één van de initiatiefnemers tot de kraak van ‘de Paap’. Hij studeert dan aan de Kunstacademie, toen nog gelegen aan de Pettelaarseweg. ‘Dat we de Paap kraakten was geen toeval. Elke dag liep ik met mijn vriend Stan vanuit de Poort van Diepen door het Nachtegaalslaantje langs Johannes de Deo, nagenoeg leeg. Zouden we het kunnen kraken? Dat deed je natuurlijk niet zomaar’. We legden contact met het JAC (Jongeren Advies Centrum). Bij de huisvestingsspreekuren ging het bijna altijd over dictatoriale hospita’s en op geld beluste huisjesmelkers. Daar kregen we dan ook tips om de kraak van de Paap goed voor te bereiden. Zo namen we eerst een kijkje in het pand door via een wc-raam in te breken’.

‘Kraaklente’
De kraak van ‘de Paap’ op maandag 17 april is het startsein van de Bossche ‘kraaklente’. Gertjan glundert bij het woord. ‘Binnen een week vonden meer dan 200 jongeren een betaalbaar onderdak. Daarvoor waren ze afhankelijk van nietsontziende huisjesmelkers en pandjesbazen, bekende Bossche namen met dikke dollartekens in hun ogen’. Na de inname van de Paap wordt op dinsdag 18 april het Baptistenklooster (Johan Baptist, Sint-Jorisstraat) gekraakt door 25 jongeren. Op woensdag 19 april, de dag erop, bouwen krakers en studenten demonstratief een krottenwijkje op het Kerkplein. Ze willen aandacht voor de grote leegstand én woningnood. Voorbijgangers reageren begripvol. De ‘Bossche kraaklente’ wordt afgesloten door de kraak van de Carolusflat, naast het toenmalige politiebureau!

Bunker
‘In februari 1980 kregen we een brief in de bus. Ik weet nog als de dag van vandaag. De gemeente had het pand aangekocht. Misschien konden we er dan toch blijven wonen. Maar we hielden al rekening met een ontruiming door de ME, met zoals bij de Grote Keijser in Amsterdam. Daar was sprake van een heftige en spectaculaire confrontatie. We legden al een betonnen kelder aan, de Bunker. Bij ontruiming moest je immers terugvechten en jezelf verschansen. Het hoorde bij de beweging. De politie mocht ons niet vinden. Man, man, wat waren we bezig’. De brief van de gemeente brengt de kraker in Gertjan van zijn apropos. ‘Ik was in verzet tegen de samenleving en dan dit. De gemeente wilde helpen. Ik was helemaal in de war. Ik ging met een vriend mee naar Lyon, weg uit Nederland. Wat moest ik nog mijn leven? Me dat afvragend liftte ik helemaal naar de Pyreneeën’.

‘Huismeester’
In 1985 sluiten gemeente en krakers een definitief wooncontract. Het oorspronkelijk plan van de paters, flinke vernieuwbouw, gaat niet door. De herbestemming is wonen. In 1986 valt het gemeenteraadsbesluit. De Paap wordt zo een blijvende en goed georganiseerde woongemeenschap. ‘Ja, hier wonen heeft mijn verdere leven gevormd. Ik groeide al snel uit tot een van de “onderhoudsmonteurs” van de Paap. In het begin stonden er nog oliekachels. Dat werd natuurlijk een CV-installatie op gas. Ik legde electriciteitsleidingen aan, zorgde met anderen voor een goede waterloop, geisers, noem maar op. Mijn vader, zelf onderhoudsmonteur in het Radboud ziekenhuis in Nijmegen, vond het eerst niks dat ik in een kraakpand woonde maar als snel hielp hij me mee en was ie trots op me’.
Gertjan stopt met zijn studie, de Paap, zijn “huismeesterschap”, de samenwerking met andere strijdmakkers en Kleintje Muurkrant, spreekbuis van tal van linkse actiegroepen en alternatieve leefvormen, vullen voortaan zijn leven. Gertjan hierover: ‘Het was dagvullend. Ja, ik leefde van een uitkering. Ik was zelfs principieel uitkeringsgerechtigde. Dat duurde tot 2007. Toen maakte de sociale dienst het mogelijk dat ik een bedrijfje kon beginnen als glas-in-loodspecialist. Dat kwam ook niet uit de lucht vallen. Ik repareerde al jaren het vele glas-in-lood in de Paap’.

Bijstandsleven
Gertjan vervolgt: ‘Ik leef nog steeds sober. Ik werk niet langer of meer dan nodig is om van rond te komen, of het moet een hele mooie klus zijn. Maar het kan zomaar zijn dat ik er na een halve maand mee op houd omdat ik genoeg verdiend heb. Ik vertel dat aan mijn stagiaires. Want mijn bedrijfje is inmiddels een gewilde stageplek. Die leerlingen vinden mijn levenswijze bijzonder. Ze vertellen het ook aan elkaar door volgens mij. Ik hoef helemaal niet mijn best te doen om stagiaires binnen te halen’.

In mei 1978 verlaten de laatste leerlingen van de Rijksscholengemeenschap (opvolgster van de Rijks HBS) aan de Hekellaan het monumentale gebouw. Even laat de nabijgelegen sociale academie het oog vallen op het gebouw. Aangevoerd door de ‘Bossche Kraakgroep’ kraken studenten op 8 september 1978 de voormalige school. De vroegere eigenaar, de Dienst Domeinen, gedoogt de studenten, al snel verenigd in ‘Bewonersvereniging Rijks HBS’. De groep groeit uit tot een serieuze tegenstrever en onderhandelingspartij voor gemeente en andere instanties die iets met het pand willen en/of ‘moeten’.

‘Intuïtieve communist’
‘Ik woon hier sinds 1984. Hier zit ik dus aan de achterkant van het complex in een ruimte waar vroeger de doucheruimten waren van de gymzaal’, zegt Manuel Cooymans (68), sound-engineer en musicus. ‘Ik ben geen kraker van het eerste uur. Maar ik voel mij wel verwant met wat toen de kraakbeweging was. Als ik in 1978 in ’s-Hertogenbosch had gewoond, was ik er waarschijnlijk bij betrokken geweest. Het gedachtegoed van de oude kraakbeweging is goed. De openbare ruimte is niet iets om mee te speculeren. En leegstand was en is voor mij diefstal, zeker als er woningnood is. Ik voel mij een intuïtieve communist, iemand die fundamenteel gaat voor sociale rechtvaardigheid en gelijkwaardigheid’.
Wat is er anders aan wonen in de voormalige Rijks HBS dan in de Paap? Manuel: ‘Ik denk wel dat ze de bij de Paap wat strenger in de leer zijn. Ze doen er ook meer gezamenlijk dan hier. De Paap is een woongemeenschap, de Rijks HBS een broedplaats van op zichzelf werkende kunstenaars. Ja, ik voel voor de ideologische drijfveren van de voormalige kraakbeweging, maar ik ben ook pragmatisch. Op deze plek kan ik mijn vak ongestoord uitoefenen. Naar zoiets was ik in 1984 op zoek’.

‘In dienst der muze’
Manuel vervolgt: ‘Ik weet nog toen ik pas ging wonen het een puinhoop van jewelste was. Er was niets dan een lege vochtige ruimte. Ik heb wat af verbouwd. Het heeft nu wel veel van een studio. Ik hou van orde. Werk ik, dan kan het even chaotisch zijn, maar daarna moet het weer opgeruimd zijn’.
Manuel is musicus en sound-engineer. Ik organiseer en reguleer het geluid bij evenementen waar muziek ertoe doet zoals theaterconcerten en festivals. Voorbeeld: theaterfestival Boulevard. Hier in deze studio leg ik mijn ei en maakte ik opnames met Marco Bakker, het Rosenberg trio, Huub Oosterhuis, Lenny Kuhr, Ivo van Hove, Dora van de Groen, Florian ‘Magus’ Maier, Joop Doderer, noem ze maar op. Noem mij maar een los werkman in dienst der muze’.

Kunstencentrum de Hekelaere
Bewonersvereniging Rijks HBS heeft verschillende keren strijd moeten leveren om sloop te voorkomen. In april 1987 presenteerde Jacques Stienstra (1932-2011), vastgoedondernemer, cultuurliefhebber en mecenas. een plan voor een nieuwe concertzaal aan de Hekellaan. Daarvoor moest de Rijks HBS wijken. Het plan haalde bakzeil. Daarna volgde nog meer plannen met als uitgangspunt sloop van het monument. Manuel lanceert met vijf andere creatieve geesten in 1993 een eigen plan voor een Kunstencentrum de Hekelaere. De gebouwen van het Gymnasium en RHBS zouden bewaard blijven. Daarbinnen was ruimte voor een multimediaal kunst- en muziekcentrum met een zaal voor 350 mensen en drie grote werkateliers, geschikt voor uitvoeringen voor muziek, toneel, beurzen en andere kunstevenementen. Over dit initiatief zegt hij nu: ‘Het was een mooi plan, nog altijd uitvoerbaar. Toen zag wethouder Dona het niet zitten. Het was allemaal te klein. Wij lieten duidelijk zien dat we iets wilden met die mooie plek. Het merendeel van de krakers wilde geen last hebben van nieuwe initiatieven, wij wilden vooruit‘.

‘Alleen de dood’
Manuel is heel muzikaal, hij volgde een conservatoriumopleiding, specialiseerde zich in altviool en is ook een uitstekend slagwerker. ‘Ik heb het niet van den vreemde. Mijn moeder, Eilsabeth Cooymans de Groot (97) was operazangeres. Ze vindt het niet verkeerd dat ik hier zit, als ik maar gelukkig ben als musicus. Ze had er ook helemaal geen moeite mee dat ik voor dit bestaan in een kraakpand koos’.
Manuel komt al zo’n 35 jaar tot volle ontplooiing in zijn eenvoudige optrekje aan de Binnendieze achter de voormalige school. ‘Hier kan ik ongestoord mijn werk doen. Niemand heeft last van mij, ik heb van niemand last. Ze zullen me dood uit dit huisje moeten dragen. Om het eens lekker ouderwets te zeggen. ik dank God op mijn blote knieën dat ik hier mag zitten. Deze plek heeft mijn leven echt gekleurd en zelfs ingericht. Door deze plek ben ik geworden wat ik nu ben’.

3 Reacties uitgeschakeld voor ‘Deze plek heeft onze levens gevormd’ 2431 31 maart, 2018 Interviews, Nieuws maart 31, 2018

Facebook Comments