Digitaal bladeren

‘Inspiratie om te waken voor democratie en mensenrechten’
Auteur:

‘Inspiratie om te waken voor democratie en mensenrechten’

Nationaal Monument Kamp Vught houdt herinnering aan verschrikkingen Tweede Wereldoorlog levend
‘Konzentrationslager Herzogenbusch’ was tijdens de oorlog wat nu Nationaal Monument Kamp Vught wordt genoemd. Een plek waar je of je wilt of niet een diepe emotie ervaart. Het biedt een tastbare herinnering aan de verschrikkingen van de Tweede Wereldoorlog. Het museum bevindt zich op niet meer dan enkele kilometers afstand van ’s-Hertogenbosch, vlakbij het recreatiegebied ‘De IJzeren Man’ in Vught. Een bepaald niet alledaags maar uiterst waardevol museum:  Een plek van groot nationaal belang, van ‘historische emotie’. Je zou denken dat je, als je in de buurt woont, hier vast wel eens bent geweest, maar of dat zo is? Voor 073Magazine meer dan voldoende aanleiding om eens in gesprek te gaan met directeur Jeroen van den Eijnde.

tekst: Hans van Kasteren

Directeur Jeroen van den Eijnde

Je merkt meteen hoe bevlogen Jeroen van den Eijnde is als het gaat om zijn werk voor het Nationaal Monument Kamp Vught. Je ziet het in zijn ogen, je merkt het aan zijn stem, zijn gebaren en zijn woordkeus. Jeroen, van oorsprong historicus, is al 29 jaar betrokken bij het museum. Zelf zegt hij daarover: “Tijdens mijn studie maakte ik in 1986 samen met enkele studiegenoten een documentaire over Kamp Vught. De dramatische geschiedenis ervan raakte mij en liet me feitelijk niet echt meer los. Begin jaren ’90 was ik als erkend gewetensbezwaarde op zoek naar een passende invulling van mijn ‘vervangende dienstplicht’. Juist toen stelde mevrouw d’Ancona, minister van WVC, een bedrag van 30.000 gulden ter beschikking aan het museum. Mede dankzij dat bedrag kon ik aan de slag bij het Monument Kamp Vught. Aanvankelijk als beheerder en coördinator en vanaf het jaar 2000 als directeur. We werkten kort na de opening feitelijk alleen met enkele vrijwilligers en hadden op jaarbasis zo’n 7.000 bezoekers. Ter vergelijking: nu hebben we acht vaste, betaalde krachten (7½ fte), 100 vrijwilligers en meer dan 72.000 bezoekers. Zo ongeveer de helft van die bezoekers zijn scholieren. Ons museum draagt er toe bij dat ook bij hen het besef kan groeien dat de gebeurtenissen van toen niet mogen worden vergeten. Die gebeurtenissen kunnen ons inspireren om ervoor te waken dat democratie en mensenrechten centraal blijven staan in onze samenleving”.

Zo ongeveer de helft van
die bezoekers zijn scholieren

Toen in 1942 de Duitse bezetter veel Vughtse en ook Bossche bouwvakkers ging inzetten om op de Vughtse Heide een heel complex aan gebouwen neer te zetten gingen de lokale bewoners er van uit dat er een kazerne werd gebouwd. Dat veranderde in januari 1943. Het kamp was noglang niet klaar, maar de Vughtse bevolking stond er soms met de neus bovenop als er vanaf het station weer eens een lading gevangenen door de straten werd gejaagd. De door ondervoeding en slechte behandeling uitgemergelde mannelijke gevangenen werden gedwongen mee te werken aan de voltooiing van het complex, maar er bleven ook enkele Vughtse en Bossche bouwvakkers actief. Die waren soms getuige van gruweldaden: zo werd het in Den Bosch en in Vught en even later in heel het land snel duidelijk dat het ging om een concentratiekamp.

In 1942 gingen de lokale bewoners er van uit
dat er een kazerne werd gebouwd

In september 1944 vetrokken de Duitsers uit het kamp. Wat gebeurde er met de gebouwen?
Jeroen van den Eijnde: “Bij de bevrijding van ’s-Hertogenbosch eind oktober 1944 is er heel wat vernield. Sommige huizen in de stad bleken onbewoonbaar. Enkele barakken in kamp Vught werden gebruikt om een aantal Bossche gezinnen te huisvesten. Maar al snel ontstond op de plek van het voormalige Konzentrationslager Herzogenbusch het ‘Interneringskamp Vught’. Duizenden collaborateurs werden hier achter de tralies gezet. Bovendien bood het kamp van november ’44 tot mei ’45 onderdak aan zo’n 6.000 Duitse burgers uit de grensstreek. Achter tralies, want de Duitser was nog steeds de vijand. Vanaf 1949 tot 1951 stond het voormalige SS-kamp leeg. Toen kwamen er Molukkers te wonen – in de Vughtse volksmond sprak men van ‘het Ambonezenkamp’. Tot op de dag van vandaag wonen er nog Molukkers op de plek waar hun (groot)ouders meer dan 65 jaar geleden terechtkwamen”.

Het Nationaal Monument Kamp Vught nu
Het herinneringscentrum geeft een prachtig en aangrijpend beeld van een stuk belangrijke vaderlandse geschiedenis. Dwalend door de binnen- of buitenruimtes van het museum krijg je een goede indruk van wat er zich hier heeft afgespeeld. Buitengewoon eigentijdse presentaties, met getuigenissen van overlevenden in geschrift, in woord en in beeld. Maar ook het kamp zelf zie je, beleef je. Directeur Jeroen van den Eijnde: “Als bezoeker doorloop je ons museum in drie fases: informatie, beleving en reflectie. De eerste fase, informatie, vind je vooral in het hoofdgebouw. Op het buitenterrein staat vervolgens de beleving van de plek centraal, met nog veel authentieke details en de symbolen van gevangenschap: wachttorens en prikkeldraad. En indringende gedenktekens, zoals dat van de joodse kindertransporten. Eenmaal terug in het gebouw gaat het vooral om de vraag wat deze plek en deze geschiedenis nu betekent voor ons vandaag de dag. Want, zoals het motto van Nationaal Monument Kamp Vught luidt: ‘Herdenken is nadenken’. Vergeet ook niet Barak 1B te bezoeken: daar is onder meer veel aandacht voor de na-oorlogse geschiedenis van deze plek”.

veel authentieke details en
de symbolen van gevangenschap

Het Nationaal Monument Kamp Vught staat niet stil en ontwikkelt zich voortdurend. Dat wordt ook op landelijk niveau erkend. Niet voor niets won het museum de Museumprijs 2016, een bedrag van honderdduizend euro. Jeroen: “We zijn druk bezig met ons vernieuwingsproject, verbeteringen op elk niveau. Dat kost tijd, dat kost geld. Het bedrag dat naar ons toe kwam via de Museumprijs 2016 was dan ook meer dan welkom. Maar we zijn ambitieus, we hebben 4,1 miljoen euro nodig om onze plannen te verwezenlijken. Dankzij steun van onder meer de provincie, de gemeente Vught, het ministerie van VWS en diverse fondsen zitten we al op 3,5 miljoen. Diverse acties, onder meer richting bedrijfsleven, moeten het resterende gat dichten”.

Vrijwilligers
“Ja, we hadden het zojuist over geld, over kapitaal. Maar in feite vormen de vrijwilligers en het team ons kapitaal. Zonder uitzondering gedreven en inzetbereid. De vrijwilligers ontvangen bezoekers en verzorgen rondleidingen. En als het nodig is staan ze klaar en doen nog veel meer. Een voorbeeld, vraag je? Onze vrijwilligers organiseren binnenkort twee concerten, waarvan de opbrengsten ten goede komen aan ons museum. Op 23 maart in de Martinihal in Vught een bijzonder concert van de Luchtmachtkapel en op 31 maart een concert door ‘Cantare’ in de fantastische omgeving van ‘De Petrus’ in Vught. Geweldig!”

0 Reacties uitgeschakeld voor ‘Inspiratie om te waken voor democratie en mensenrechten’ 233 28 maart, 2019 Interviews, Nieuws maart 28, 2019

Facebook Comments