Digitaal bladeren

‘De waardering van die knullen, daar doe je het voor’
Auteur:

‘De waardering van die knullen, daar doe je het voor’

Lea Geerarts werkt in de Penitentiaire Inrichting in Vught:

Ze is geen maatschappelijk werkster en heeft geen opleiding in die richting gevolgd, maar weet op de een of andere manier precies de juiste snaar te raken en dezelfde taal te spreken. Héél belangrijk als je doet wat Lea Geerarts (62) uit Den Bosch doet: gedetineerden in de gevangenis in Vught helpen met problemen, veelal op het vlak van schulden, werk en het terugkeren in de maatschappij als ze hun straf hebben uitgezeten. Bewustwording is het toverwoord. Ze krijgt er nada, niets, noppes voor, maar dat interesseert d’r helemaal niets.

tekst: Jacky Goossens | fotografie: Olaf Smit

Lea is een vrouw die geniet van het leven, van haar drie kinderen, vier kleinkinderen én van haar vrijwilligerswerk in de PI (Penitentiaire Inrichting) in Vught. Brandende vraag: waarom besluit iemand in de gevangenis te gaan werken? “Tja, hoe gaat zoiets… Ik heb eigenlijk van alles gedaan, bij de Rabobank gewerkt, de Harense Smid, thuis naailessen gegeven, een tijdje niet gewerkt toen de kinderen kwamen en als laatste in de zaak van mijn man meegewerkt. Totdat hij de toko verkocht en ik zoiets had van: wat nu? Toen kwam vrij snel Humanitas in beeld. Ze waren op zoek naar vrijwilligers die gedetineerden met schuldenproblematiek wilden helpen en ik wist meteen: dit is het.” En zo werd ze een van de ‘maatjes’ van het ‘Succesvol Terugkeren’ project van Humanitas, bedoeld voor gedetineerden in de PI Vught en de PI Grave met problemen en/of vragen op het gebied van wonen, werken, zorg, inkomen en schulden.

Miljoenen aan schuld
Dit was drie jaar geleden en tot op de dag van vandaag stapt Lea twee tot drie keer per week met plezier in haar auto om richting Vught te gaan voor haar spreekuur. De gesprekken van ongeveer een uur, meestal zo’n vier op een dag, gaan over hoe de mannen om kunnen leren gaan met hun schulden en hoe ze als ze weer ‘buiten’ zijn op een goede manier de draad van het leven kunnen oppakken. De reden van hun detentie loopt uiteen, evenals lengte van de gevangenisstraf, die kan variëren van een paar jaar tot vele jaren. Eén ding hebben ze gemeen: schulden.

‘enveloppen worden gewoon weggegooid
of niet opengemaakt’

“Weet je dat zo’n 95% van de knullen die daar zit, schulden heeft? En dat kan over een paar duizend, maar ook over tienduizenden euro’s tot een miljoen of miljoenen gaan. Hoe dat zo kan oplopen? Heel simpel, enveloppen worden gewoon weggegooid of niet opengemaakt. Struisvogelpolitiek. En dan kan het snel gaan. Wat wij als eerste proberen, wat ik probeer, is samen met de gedetineerde op een rijtje krijgen om hoeveel schuld het gaat. Daar hebben ze vaak geen idee van. Vervolgens is het heel belangrijk dat je bij verschillende instanties zoals het CJIB (Centraal Justitieel Incassobureau), gerechtsdeurwaarders of andere organisaties, de schulden laat bevriezen. Zodat die niet verder kunnen oplopen. Dit lukt bijna altijd, het komt zelden tot nooit voor dat een instantie niet meewerkt. De tweede belangrijke stap is dat ze zich bewust worden van hoe en waarom de schuld is ontstaan, om welke patronen het gaat en hoe we die patronen kunnen veranderen. Zodat ze niet in dezelfde fouten vervallen als ze weer buiten zijn..”

‘Ik zie jou als mens’

Verdrietige verhalen
Patronen veranderen. Dat klinkt makkelijk, maar is het natuurlijk niet. Lea realiseert zich ook heel goed dat de mannen met wie ze in gesprek gaat, niet voor niets in de gevangenis zitten. “Natuurlijk zitten ze daar niet voor niets. En ik praat ook niets goed, maar echt, als ik hun verhalen hoor, snap ik vaak wel hoe het zover heeft kunnen komen. Verhalen over het verleden, over hun jeugd, daar word je soms erg verdrietig van. Een van de mannen zit er al vijftien jaar en je hoort mij niet zeggen dat het goed is wat hij heeft gedaan, maar ik begrijp hem wel. Ik mag die man. Iemand anders vroeg ooit aan mij: hoe zie je mij? En ik zei: ik zie jou als mens. Als een mens dat geen twee kansen, maar zes of zeven kansen nodig heeft. Dat ik bij het creëren van die kansen kan helpen vind ik fantastisch. En ze zijn dankbaar voor die hulp hoor! En laten dat ook merken. Door me een hand te geven en te zeggen: dank je wel voor wat je voor me hebt gedaan. Dat doet veel met mij. De waardering van die knullen, daar doe je het voor.”

C’est le ton qui fait la musique
Inmiddels heeft Lea haar werkterrein uitgebreid en houdt ze zich niet alleen meer bezig met schuldenproblematiek, maar bijvoorbeeld ook met de re-integratie van gedetineerden. Een vak apart, een vak waar ze niet voor heeft gestudeerd, maar dat ze op de een of andere manier wel in de vingers heeft. Waar zit ‘m dat in? “Ik doe veel vanuit mijn gevoel en op de een of andere manier werkt dat. Kijk, ieder mens wil serieus genomen worden en als een gelijke worden behandeld. Het is ontzettend belangrijk dat je niet boven deze mannen gaat staan, maar ernaast. Dat voelen ze feilloos aan. Het gaat dus enerzijds om de manier waarop je met ze praat, de toon van het gesprek, en anderzijds om duidelijkheid. Ik ben van nature vrij direct en rechtstreeks. Geen type dat zoete broodjes bakt, vraag maar aan m’n kinderen en kleinkinderen. Ik zeg gewoon waar het op staat: als je dit doet, heeft dat die consequentie.”
“Ik pak ze niet op hun zwakke plek, maar gebruik die wel om ze iets duidelijk te maken. Bijvoorbeeld door ze in te laten zien hoeveel last hun kinderen kunnen hebben van het feit dat hun vader vast zit. Dat ze daarmee gepest kunnen worden op school. Kortom, ik wind er geen doekjes om en die duidelijkheid is niet altijd makkelijk, maar werkt wel. Blijkbaar. Want zo doe ik het al drie jaar. En ze zijn altijd blij om me te zien, haha!”

‘Geen seconde onveilig
of onprettig gevoeld

Rondjes rennen
Ze heeft zich al die jaren geen seconde onveilig of onprettig gevoeld. Integendeel. “Als ik in Vught het parkeerterrein oprijd, kom ik niet bij de gevangenis aan, maar bij mijn werk. Wel hebben we in de spreekkamer altijd een pieper bij ons, dat moet. Die heb ik nog nooit hoeven gebruiken! Een van de andere vrijwilligers heeft ‘m wel eens per ongeluk ingeschakeld. Nou, binnen tien tellen stond de hele spreekkamer vol bewakers. Ik voel me dus heel veilig en ben eigenlijk niet zo bezig met het feit dat ik in een gevangenis aan het werk ben. Het is wel intens en intensief. Als ik van negen uur ’s morgens tot drie uur ’s middags vier gesprekken van een uur heb gehad, ben ik ook wel klaar. En is het fijn om weer naar huis te gaan. Maar ik haal ontzettend veel voldoening uit wat ik daar doe. Kán en mág doen. En, hopelijk, iets kan betekenen voor een ander. Want daar gaat het natuurlijk om. Dat je iemand hebt geholpen en niet meer terugziet in Vught.”

Er is nog iets dat goed illustreert dat Lea zich volkomen op haar gemak voelt tussen ‘haar knullen’. “Sinds een paar jaar wordt er een sponsorloop georganiseerd op het gevangenisterrein. Om geld op te halen voor het Jeroen Bosch Ziekenhuis. Vorig jaar hebben daar zo’n tachtig gedetineerden en een aantal personeelsleden aan meegedaan. Je raadt het al, ze hebben me overgehaald om dit jaar ook mee te lopen. Ik kon er gewoon niet meer onderuit toen ze allemaal begonnen te roepen ‘kom op Lea, je kunt het!’. Dus nu moet ik er aan geloven en vijf kilometer gaan rennen. Hartstikke leuk toch? Wie maakt zoiets nou mee? Ik vind het geweldig om dit samen met hen te doen, het zorgt voor verbinding, voor gelijkwaardigheid. Met dit verschil dat ik daarna naar huis ga. En de mannen naar hun cel.”

1 Reacties uitgeschakeld voor ‘De waardering van die knullen, daar doe je het voor’ 445 29 mei, 2019 Interviews, Nieuws mei 29, 2019

Facebook Comments